Als fotograaf en textielkunstenaar met jarenlange ervaring met zowel analoge alsook digitale technieken, lokale creativity, ervaar ik dat de vereniging van fotografie en textiel nieuwe mogelijkheden biedt om verhalen over te brengen. In dit artikel deel ik praktische inzichten, werkwijzen en hulpmiddelen die je onmiddellijk kunt toepassen, of je nu net begint of al een eigen praktijk hebt.
De interactie van licht en draadstructuur
Een foto die op textiel wordt gedrukt, ontvangt een verschillende visuele laag doordat het licht via de draden terugkaatst en diffundeert. Het resultaat is nooit exact hetzelfde als op papier. Ik selecteer daarom altijd voor een proefafdruk op het finale doek vooraleer ik een groot werk creëer. Zo neem ik waar hoe de opbouw van linnen, katoen of zijde het verschil en de kleur verzachtend beïnvloedt of net verhoogt.
Het licht dat op een textieloppervlak neerstrijkt, verschuift per uur en per vertrek. In mijn atelier probeer ik daarom prints op uiteenlopende momenten van de dag. Een foto die ’s ochtends neutraal oogt, kan ’s middags intenser raken door de zuidelijke lichtval. Door dit te registreren, bouw ik een bescheiden lichtlogboek aan dat ik later kan consulteren bij verse projecten.
Om de draadstructuur zichtbaar te behouden, gebruik ik een glansloze inktlaag liever dan een glanzende coating. De matte laag voorkomt dat het licht te veel terugkaatst en laat de weefselstructuur van het weefsel intact. Dit is vooral belangrijk bij portretten waarbij huidweefsel en kledingdetails een betekenis hebben.
Belichting en contrast bij het drukken
De belichting tijdens het printen bepaald hoe scherp de details op het textiel waarneembaar worden. Ik functioneer met een UV-lamp die ik op een vaste afstand van 40 centimeter boven het doek positioneer. Te dichtbij resulteert in overbelichting en vlekken; te ver weg levert een te zachte overgang tussen lichte en donkere partijen.
Contrast is een andere variabele. Een foto met hoge contrastwaarden kan op textiel te scherp ogen, omdat de vezels het licht diffuus veroorzaken. Ik verminder daarom het contrast met ongeveer 15 procent in de digitale bewerking voordat ik print. Dat biedt een vloeiendere overgang en belet dat schaduwen volledig zwart raken.
Ik test altijd een strookje van 10 bij 30 centimeter met verschillende contrastwaarden. Op die strook registreer ik de exacte instellingen van de printer en de belichtingstijd. Zo ontwikkel ik een referentietabel op die ik kan raadplegen bij nieuwe projecten zonder telkens opnieuw te hoeven testen.
Preparatie van het textieloppervlak
Voordat een foto op textiel komt, dient het oppervlak te worden voorbehandeld. Ik spoel het doek aanvankelijk op 60 graden om alle appret te weg te nemen. Daarna breng ik een een dunne laag polyurethaan op die de inkt beter absorbeert. Deze laag is transparant en wijzigt de kleur van het weefsel nauwelijks, maar zorgt ervoor dat de inkt niet door de draden heen lekt.
Het drogen geschiedt op een rekbare frame zodat het doek strak gespannen blijft. Als het frame te klein is, ontstaan er golven die later bij het printen voor onscherpte zorgen. Ik neem op daarom altijd de exacte afmetingen van het frame en registreer die bij het bestand, zodat ik later nauwkeurig weet hoe het doek zich heeft gedragen.
Een tweede voorbehandeling omvat het aanbrengen van een lichte primer op basis van acryl. Deze primer zorgt voor het oppervlak iets gladder zonder de textuur volledig weg te nemen. Bij fijne foto’s met veel detail, zoals macro-opnames van planten, zie ik dat de primer het contrast verhoogt en de kleuren levendiger doet lijken.
Het kiezen tussen digitale en analoge technieken
Digitale fotografie geeft snelheid en reproduceerbaarheid, maar raakt kwijt soms de tactiele kwaliteit die analoge opnames hebben. Ik werk daarom met een middenformaat camera voor de digitale reeks en een 4×5 inch camera voor de analoge reeks. De twee series worden later naast elkaar gelegd om te beslissen welke sfeer het beste past bij het textielproject.
Analoge film heeft een korrel die zichtbaar is na het printen op textiel. Die korrel kan een extra laag geven aan het verhaal. Bij een serie over industriële gebouwen combineerde ik bijvoorbeeld korrelige zwart-wit foto’s met grof geweven jute. De korrel verhoogde het gevoel van ouderdom en slijtage dat het gebouw al toonde.
Digitale technieken zijn echter noodzakelijk als ik meerdere lagen wil combineren. Met Photoshop kan ik een foto eerst omzetten in een rasterpatroon dat doet denken aan een weefselstructuur. Dat raster print ik vervolgens op een dunne zijde die ik weer op een dikkere drager naai. Zo ontstaat een dubbele laag die zowel digitaal als handmatig tot stand is gekomen.
Het borduren als compositorisch middel
Het naaien is geen loutere afwerking maar een actief onderdeel van de compositie. Door draden van verschillende dikte te gebruiken, kan ik banen toevoegen die de foto verder opdelen of net verbinden. Bij een serie over migratiepatronen borduurde ik bijvoorbeeld fijne rode draden over de foto’s heen, die de routes van vogels natrekken die ik eerder had gefotografeerd.
De stikrichting is essentieel. Een horizontale steek volgt de richting van de weefseldraden en blijft vrijwel onzichtbaar. Een verticale of diagonale steek doorbreekt het patroon en trekt de aandacht. Ik gebruik daarom een combinatie van beide: de horizontale steek voor geringe bijstellingen en de diagonale steek voor highlightpunten die het verhaal versterken.
De kleur van de draad dicteert of de naad samengaat met de foto of daarentegen afsteekt. Bij een donkere foto neem ik een donkere draad zodat de steek alleen zichtbaar wordt als het licht scheef invalt. Bij een lichte foto pas ik toe een contrasterende kleur om een toegevoegde laag toe te voegen die de toeschouwer aanspoort om naderbij te komen.
Archivering en bewaring van hybride werken
Gecombineerde werken van foto en textiel behoeven een afwijkende bewaarwijze dan conventionele foto’s. Ik bewaar ze liggend in zuurvrije dozen met tussenliggende vellen Tyvek. Tyvek is ventilerend en voorkomt dat vocht zich ophoopt, terwijl het tegelijkertijd stof en licht blokkeert.
Temperatuur en luchtvochtigheid behoren stabiel te blijven. Een fluctuatie van meer dan 5 graden Celsius per dag mag de lijm tussen foto en textiel beschadigen. Ik meet daarom de condities in de opslagruimte met een digitale hygrometer en registreer de waarden elke week. Bij discrepanties pas ik de ventilatie aan of verhuis ik de dozen naar een andere ruimte.
Voor transport maak ik gebruik van een platte kist met schuimrubber aan de binnenkant. Het schuimrubber is uitgezaagd in de vorm van het werk, zodat het niet kan bewegen. Op de buitenkant plak ik een label met de afmetingen en het gewicht, zodat de vervoerder begrijpt dat het werk kwetsbaar is en liggend behoort te worden vervoerd.
Verslaglegging van het creatieve proces
Het documenteren van het proces helpt om later te reflecteren op beslissingen die tijdens het maken werden genomen. Ik schiet elke tussenstap met een vaste camera-standaard en dezelfde belichting. Zo wordt er gecreëerd een reeks die illustreert hoe een idee zich evolueert van schets tot eindwerk.
De documentatie bevat ook gefaalde testen. Een print die te donker is of een naad die scheef valt, wordt ook vastgelegd. Door deze fouten te archiveren, ontdek ik structuren in wat niet werkt en kan ik die in een volgend project voorkomen. Het verzameling van mislukkingen is vandaar even belangrijk als het archief van goede creaties.
De documentatie evolueert tot uiteindelijk op zich een kunstwerk. Ik haal eruit een reeks procesfoto’s en druk die op dun vel dat ik vervolgens op het definitieve textielwerk bevestig. Zo ontstaat een dubbele laag waarin aan de ene kant het eindwerk als de weg ernaartoe zichtbaar blijft. Dit verschaft de toeschouwer een blik in de complexiteit van het maakproces.
Comments
Comments are disabled for this post.